أيوب صبري باشا (پاشا) (مترجم: عبد الرسول منشى)
36
مرآة الحرمين (سفرنامه مكه) (فارسى) ( چاپ مركز پژوهشى ميراث مكتوب ، 1382 ش )
و تحيّات وافيات مر مضاجع منوّرهء آل و اصحاب آن حضرت را لايق و زيبنده است كه فضايل رؤيت و زيارت مساجد مسعوده و مواقع شريفه حضرت نبى انس و جان - عليه صلوات الرحمن - را معيّن و فوايد و خصايص آن مقامات عاليات را توضيح فرموده و در راه محبت و مودّت آن محبوب اللّه ابراز خدمات نموده و گروه سعادت انبوه حجّاج را بدان وسيله مظهر اجر و مثوبات داشتهاند . و بعد چنان كه در نزد ارباب عقول مسلّم و هويداست از آنجا كه بلدتين مسعودتين به ممالك روى زمين داراى يك نوع افضليت مشروعه بوده و هر مسلم مقتدرى را رؤيت و زيارت آندو مقام منيف لازم است ، لهذا اطّلاع از فوايد فضايل و استكناف خصايص و خصايل آن دو نقطهء مباركه الزم و مخصوصا كسانى را كه مانند حمامهء حرم محرّم در آن آشيانهء فيض آستانه مقيم و معتكفند ناچار و اهم است . علماى اعلام به اميد تعيين و اثبات اينكه اقطار ميامن آثار حجاز معزّز و مقدسترين قطعات ارض است كتب متعدده تأليف و تصنيف نموده و فضايل عاليهء خلقيهء آن خاك عطرناك را به اخلاف خود تعريف و اعلام نمودهاند ؛ و شعراى اقوام و قبايل بدويّه نيز براى اينكه نقل و حفظ شود قصايد بليغه و فقرات مسجّعه كه تعداد آنها خارج از قوه است در اين باب انشاد نمودهاند ؛ و ليكن هريك از كتب مبسوطهء [ مذكوره ] و قصايد و اشعار مرقومه در گوشه فراموشى متروك [ و منسى ] مانده است . چون در زبان تركى تاكنون كتاب مستقلى در اين باب نوشته نشده و رواياتى كه در السنه و افواه گفته مىشود با يكديگر مخالفت و ضديّت داشت و به اين جهت وصول [ به ] حقيقت امر يك نوع صعوبت و اشكال بههم رسانيده ، و بسيارى از ابناى وطن نمىتوانستند بطور مقصود به فوايد فضايل آندو بلدهء مسعودة المآثر اطّلاع بههم رسانند . و چون بديده فخر و مباهات مشاهده نمودم كه كتب محمود السّير ، عزيز الاثار ، تكملة المناسك ، تاريخ وهابيان ، رياض الموقنين ، ترجمة الشّمايل كه از مؤلفات اين بنده است در سايهء اعليحضرت سلطان مظهر رغبت و قبول اهل كمال گرديد ، لهذا اين عاجز غير مقتدر